افغانستان سرزمین ویرانه

مـــــــــعــــادن افـــغانـــستان

 

معادن افغانستان

 

 

به لحاظ معدنى کشور افغانستان پتانسيل فعاليت هاى بسيارى را داشته و تاکنون اکتشافات زمين شناسى و معدنى به طور سيستماتيک و گسترده بر روى آن انجام نشده است. غالب فعاليت هاى زمين شناسى و معدنى صورت گرفته مربوط به سالهاى 1960 تا اواخر دهه 1970 است که توسط روس ها انجام شده است. بر پايه همين اطلاعات، مهمترين معادن افغانستان عبارتند از معدن سنگ آهن حاجى گک و معدن کروميت حصارک.

به طور کلى اولين اکتشافات زمين شناسى با هدف يافتن ذخاير هيدروکربورى با مشارکت روسيه در  1967 آغاز و منجر به يافتن ذخاير بزرگ گازى شد. در 1980 مقادير زيادى گاز طبيعى به روسيه صادر مى‌شد که پس از عقب نشينى روسيه در سال 1989 از افغانستان، اين صادرات نيز قطع شد. ذخاير گازى کشف شده در شمال هندوکش قرار دارند.

به لحاظ معدنى، افغانستان تنها منبع سنگ لاجورد با عيار بسيار بالا  در جهان است. ذخاير بزرگ مس و آهن نيز در اين کشور وجود دارد. بسيارى از ذخاير شناسايى شده استخراج نشده‌اند.

در مجموع در کشور افغانستان 286 کانى‌زايى فلزات پايه (سرب، روى، مس) ثبت شده است که اطلاعات مربوط به آنها متعلق به سال‌هاى 1960 تا 1970 مى باشد و توسط روس‌ها انجام گرفته است. کمربند مس‌زايى افغانستان در استان لوگار قرار داشته و 600 کيلومتر امتداد دارد. اين کمربند شامل 3 کانسار معروف مس و 35 کانى زايى ديگر است که مورد شناسايى قرار گرفته اند. مهمترين کانسار مس که بيشترين کار اکتشافى نيز بر روى آن صورت گرفته، کانسار آينک با بيش از 2000 سال سابقه است. اکتشاف تفضيلى اين کانسار توسط روس‌ها بين سال هاى 1973 تا 1988 انجام و در پى آن 240 متر حفارى شد. عيار مس اين کانسار 3/2% و ذخيره آن 5 ميليون تن است که در سه زون جدا از هم تشکيل شده اند. مطالعات فنى اقتصادى انجام شده بر روى کانسار آينک حاکى از آن است که 25 درصد اين کانسار قابليت استخراج روباز را داشته و ساخت يک کارخانه کوچک در کنار آن با صرفه است. ديگر کانسارهاى مس افغانستان که کارهاى اکتشافى محدودى بر روى آنها انجام شده عبارتند از کانسار داربند در شرق آينک و کانسار جوکار در شمال آينک که عليرغم نزديک بودن به آينک تفاوت‌هاى بسيارى با آينک داشته و نيازمند اکتشاف دقيق‌ترى هستند.

کانى زايى در مرکز و شرق افغانستان نيز به چشم مى خورد. در استان‌هاى غزنى و زابل کانى زايى بزرگ مس با ذخيره اى معادل 21 هزار تن و عيار متوسط 21/1% مس به همراه ذخيره 51000 انس طلا و عيار متوسط 9/0 گرم بر تن مشاهده مى شود. کانى زايى در اين منطقه هم از نوع اسکارنى و هم از نوع پورفيرى است.

 

تاکنون ذخيره اقتصادى و قابل توجهى از سرب و روى در افغانستان ديده نشده است. کانسارهاى داراى سرب و روى شناخته شده  عبارتند از کانسار وابسته به گسلش نال بندان با ذخيره 2 ميليون تن و عيار متوسط سرب و روى 64/6%. دو کانسار عيار بالاى ديگر از نوع اسکارنى نيز وجود دارد، يکى با نام دره نور با عيار 22% روى و ديگرى کانسار کلايى اسد (يا بى بى گهر) با عيار 4/30% روى در افغانستان تا کنون 93 کانى زايى آهن شناسايى شده‌اند که بزرگ‌ترين کانسار اکسيدى آهن در شرق ناحيه مرکزى افغانستان قرار دارد و اکتشاف آن در دهه 1960 تا 1970 انجام شده است. در برخى کانسار‌هاى اکسيده آهن، کانسار‌هاى سولفيدى مس مانند کالکوپيريت نيز ديده مى‌شود که نيازمند اکتشافات دقيق ترى است و تاکنون انجام نشده.

همان طور که پيشتر نيز اشاده شد، بهترين کانسار‌ آهن شناخته شده، کانسار حاجى گک مى باشد که به طور ناپيوسته در کمربندى به طول 600 کيلومتر تشکيل شده است. طول خود کانسار در حدود 32 کيلومتر، داراى 16 زون جدا از هم، هر يک به طول 5 کيلومتر، عرض 380 متر و قطر 550 متر است. در مجموع 7 عدد از اين زون ها به طور دقيق مطالعه شده اند. بر اساس اطلاعات موجود، 80% کانى زايى در عمق 100 تا 130 متر است و شامل مگنتيت، پيريت و به طور جزئى کالکوپيريت با عيار 3/61% آهن است که بيش از 20% از آن به صورت هماتيت رخ داده است. ذخيره کلى اين کانسار 1700 ميليون تن است که 85 ميليون تن از آن را مى توان به طور روباز استخراج نمود.

بقيه ذخاير به اندازه کانسار حاجى گک شناسايى نشده‌اند. اين ذخاير عبارتند از کانسار کاييش در ايالت باميان با 110 ميليون تن ذخير و عيار متوسط 6/48% آهن، دو کانسار در ايالت بدخشان، به نامهاى فورمراه و سياخ، به صورت اسکارنى، با عيار 67% آهن و کانسار زراک در استان باغلان، داراى سه زون هماتيتى و مگنتيتى، با عيار 5/62% آهن.

معدن کارى و فرآورى مواد معدنى در افغانستان

<!--[if !vml]--><!--[endif]-->در پى کانى زايى کروميت، اکتشاف در زون افيوليتى ائوسن کابل در استان لوگار به نتيجه رسيد و ده زون نزديک به سطح با 180 هزار تن کروميت و عيار 2/42% کشف شد. 15% از اين کانسار داراى خواص متالوژيکى است.

از ديگر کانى هاى صنعتى که در افغانستان مورد مطالعه و اکتشاف قرار گرفته اند مى توان به فلورين اشاره نمود که بر اساس مطالعات انجام شده  در مجموع 0 8/8 ميليون تن ذخيره با عيار 7/46% در سنگ ميزبان کربناته، از نوع هيدروترمال در استان اروزغان در مرکز افغانستان وجود دارد.

از ديگر کانى هاى صنعتى مى توان به باريت اشاره نمود که معدنى از اين کانى قبلا به صورت کوچک مقياس کار مى شده است. ذخيره اين کانسار 5/1 ميليون تن با عيار 80 تا 98 درصد است.

سنگ‌هاى ساختمانى به صورت کوچک مقياس در اطراف کابل کار مى‌شوند.

کانى تالک در غونداى در استان ننگرهار، در حال حاضر به صورت کوچک مقياس در حال استخراج است. در آچين استان ننگرهار نيز کانسار ديگرى از تالک وجود دارد که هنوز مورد استخراج قرار نگرفته است. همچنين در آچين استان ننگرهار کانسارى از منيزيت نيز وجود دارد.

کانى زايى سلستين در کندوز، واقع در استان کندوز گزارش شده است.

مواد ساختمانى مانند شن و ماسه، آجر و سيمان نيز به طور محدود و جهت رفع نياز داخلى در افغانستان توليد مى‌شوند.

درباره کانى زايى قلع و تنگستن نيز گزارش هايى وجود دارد. کانى زايى تنگستن غالبا در غرب و جنوب شرقى افغانستان و بيشتر از نوع اسکارنى يا مرتبط با پگماتيت به چشم مى خورد. کانى زايى قلع اغلب در رسوبات اسکارنى مسگران و استان هرات با عيار متوسط 6% ديده مى شود. کانى زايى تنگستن و مس در رسوبات اسکارنى کانسار فرح با عيار 86/1% گزارش شده است.

در رابطه با کانى زايى سينابر نيز مطالعاتى انجام گرفته است و سه منطقه کانى زايى شده براى سينابر مشخص شده اند، مانند مرکز و غرب افغانستان، کانسار خارنک، ليکن به طور کلى عيار جيوه کم است. کانى هاى همراه در اين کانسار  رآلگار و استيبنيت هستند.

دو منطقه مهم در افغانستان داراى اورانيوم در افغانستان گزارش شده اند که مهمترين آنها کانسار خانه شين است. اين کانسار از کمپلکس آذرين کربناته به عرض 4 کيلومتر در استان هلمند تشکيل شده است و داراى خاکهاى نادر و اورانينيت زرد و براق مى باشد. کانسار خانه شين در برداشت هاى هوابرد منطقه اى در استان فرح توسط آنومالى هاى راديواکتيو شناسايى شد ليکن بررسى هاى صحرايى اندکى بر روى آن صورت گرفته است.

عناصر فلزى ديگرى مانند موليبدن، منگنز و آلومينيوم نيز در افغانستان گزارش شده اند که تا کنون فعاليت هاى اکتشافى دقيقى بر روى آنها انجام نشده است.

تاکنون حدود 93 منطقه از فلزات گرانبها در افغانستان ثبت شده است. اين فلزات غالبا طلا، همراه يا فاقد نقره مى باشند و تنها يک کانسار غنى از نقره شناسايى شده است. هيچ نوع کانسارى از پلاتين تا کنون کشف نشده ولى طبقات اوفيوليتى مانند کمربند اوفيوليتى کابل و خوست وجود دارند که پتانسيل بررسى هاى بيشتر را دارا مى باشند. کليه اطلاعاتى که اکنون در دست است، حاصل فعاليت‌هايى است که روس‌ها در سالهاى 1960 تا 1970 انجام دادند و بر اساس فعاليت آنها دو منطقه شناسايى شد. در مرکز و شرق افغانستان، در استان‌هاى زابل و غزنى ذخاير اسکارنى، پورفيرى و احتمالا اپى ترمال طلا شناسايى شدند و تاکنون بيش از 50 محل شامل ذخايرى بزرگ  ثبت شده‌اند. کانسار اسکارنى زرکشان در اواخر 1960 با 250 هزار انس ذخيره و عيار 16 گرم بر تن توسط روس‌ها کشف شد.

در شمال شرقى افغانستان، در استان هاى بدخشان و تخار نيز پتانسيل کانى زايى طلا وجود دارد که تعدادى کانسار نيز در اين استان ها کشف شد، مانند کانسار طلا و نقره وکادور. در بررسى‌هاى دهه 1960 کانى زايى با عيار نقره 7/46 گرم برتن و کانى زايى طلا با عيار 1/4 گرم بر تن و با ذخيره 30 هزار انس شناسايى شد.

بر اساس اطلاعات موجود، کانى زايى‌هاى نوع مس پورفيرى نيز در اين ناحيه از افغانستان وجود دارند. علاوه بر آن پتانسيل کانسارهاى پلاسرى نيز دور از انتظار نيست. در کانسار سمتى (Samti) که در همين ناحيه واقع شده است، دو افق طلا دار با عيار 40 گرم بر متر مکعب شناسايى شده است.

در ديگر نقاط افغانستان، مانند غرب استان بادقيس کانى زايى‌هاى نوع اسکارنى نيز وجود دارد. يک گرانيت پورفيرى، متعلق به ميوسن  از نوع پلى متاليک با عيار  6/3% مس و 5 گرم بر تن طلا در اين منطقه شناسايى شده است.

در رابطه با زمين شناسى جنوب افغانستان اطلاعات اندکى در دست است ليکن کانى‌زايى‌هاى نوع پورفيرى در نزديکى ايران و پاکستان به چشم مى خورد.

در کشور افغانستان 73 معدن، کانسار و کانى‌زايى از سنگ‌هاى قيمتى و نيمه قيمتى در افغانستان ثبت شده است. علاوه بر آن کانى‌هايى مانند آکوآمارين، آمتيست و توپاز نيز وجود دارند.

کشور افغانستان بزرگ‌ترين کشور توليد کننده سنگ لاجورد است که مهم ترين معدن آن سرى سنگ در استان بدخشان با 9 زون است. اين معدن داراى عيارهاى مختلفى از لازوريت در زون هايى به طول حداکثر 250 متر و عمق 125 متر است.

 از ديگر سنگ هاى قيمتى مى توان به زمرد اشاره نمود که توليد آن از کانسارهاى دره پنشجر در استان کاپيسا صورت مى گيرد. ارزش اين کانسار در سال 2005 بالغ بر 12 ميليون دلار بود. شش معدن کوچک در زونى به ابعاد 3*16 کيلومتر نيز از اين کانسار وجود دارند. ابعاد بلورها غالبا 3*15 ميليمتر است. به لحاظ کيفيت، زمردهاى افغانستان مشابه زمردهاى کلمبيا هستند.

در محدوده جگدالک در استان کابل  کانسارى از ياقوت شناسايى شده است. عيار ياقوت در اين کانسار 3/157 گرم بر متر مکعب است. اسپينل نيز در استان بدخشان، در نزديکى مرز تاجيکستان کشف شده است. بلورهاى صورتى رنگ اسپينل با نام کانزيت و بلورهاى تورمالين در پگماتيت‌هاى استان لغمان (Laghman) نيز در افغانستان وجود دارند. در اين رابطه بيشترين بررسى بر روى کانسار کلوم انجام گرفته است. دايک اصلى اين کانسار 3 کيلومتر طول، 20 متر عرض و 5/0 متر پهنا دارد و داراى تورمالين‌هاى با کيفيت جواهرى است. در دايک ديگرى به ابعاد 5*150 متر در حدود 24% از اين کانى وجود دارد. بهترين کريستال‌هاى تورمالين به ابعاد 8/1*5/7*30 سانتيمتر يافت شده اند.

در همين رابطه تا کنون 49 رکورد از کانى‌زايى فلزات کمياب در افغانستان شناسايى شده است که تمامى کانى‌زايى‌هاى آن در سنگ‌هاى پگماتيتى رخ داده است.

کانى زايى بريل نيز در افغانستان گزارش شده است. بر اين اساس، 8 کانسار با کانى‌زايى بريليوم در استان‌هاى لغمان و ننگهارشناسايى شده‌اند. بيشترين بررسى‌ها بر روى کانسار دره پچ با کريستال‌هاى بريل به طول 40 سانتيمتر با ذخيره‌اى حدود 12 هزار تن (1480 تن اکسيد بريليوم) انجام شده است. همچنين بلورهاى بريل در کانسار دره نور نيز مشاهده شده اند.

در رابطه با کانى زايى ليتيوم، 12 کانسار پگماتيتى با کانى‌زايى ليتيوم در استان‌هاى لغمان و نانگرهر، بدخشان اوروزگان شناسايى شده‌اند. در استان ننگهار4 پگماتيت با عيار متوسط 5/1% اکسيد ليتيوم مورد مطالعه و بررسى قرار گرفته اند. در تقاوکور در استان اوروزگان 5 دايک پگماتيتى با عيارى بين 7/1% تا 8/2%  اکسيد ليتيوم وجود دارند.

از کانى زايى تانتاليوم و نيوبيوم نيز گزارش هايى در دست است. بر اين اساس 14 پگماتيت با کانى‌زايى تانتاليوم و نيوبيوم شناسايى شده‌اند که 11 عدد از آنها داراى بريليوم و ليتيوم هستند. 3 کانسار ديگر نيز در استان‌هاى پاروان و بدخشان قرار دارند. بيشترين پتانسيل در نيلاو در استان لغمان است که داراى 3 پگماتيت با طول و عرض حداکثر 4 کيلومتر در 4 متر مى باشد. از ديگر عناصر همراه و موجود در اين کانسار مى توان به بريليوم، ليتيوم، تانتاليوم، نيوبيوم، سزيوم، روبيديوم و قلع اشاره نمود.
            

 

 

 

 

Contact

جهان معلومات

jawed_atefi@yahoo.com

بدخشان شهرجدید میدان بزکشی لب دریا از طرف لب دریا کوچه دوم یا مسجد ابوبکرصدیق رض

+93799405536-- +93777405536

Search site

حق کاپی محفوظ است احمدجاوید عاطفی © 2010 All rights reserved.

Make a website for freeWebnode